Freelance Web Tasarım: Nedir, Nasıl Çalışır, Kimle Çalışmalı?

Freelance web tasarım, web sitenizin bir ajans yerine kendi hesabına çalışan bağımsız bir tasarımcı ya da geliştirici tarafından, proje bazlı hazırlanmasıdır. Doğru kişiyle çalıştığınızda işi yapan kişiyle doğrudan konuşur, çoğu zaman daha esnek bir bütçeyle ilerlersiniz. Yanlış seçimde ise teslim tarihi, destek ve site sahipliği konusunda ciddi sorunlar çıkabilir.

Kürekod, 2013'ten bu yana freelance web tasarımın içinden gelen bir marka. Aşağıda freelance çalışmanın ne olduğunu, freelancer ile ajans arasındaki gerçek farkları ve karar verirken sormanız gereken soruları sahadan örneklerle anlatıyoruz.

Freelance ne demek?

Freelance, İngilizcede "serbest çalışan" anlamına gelir. Freelancer, bir şirkete bordrolu olarak bağlı olmadan farklı müşterilere proje ya da saat bazında iş yapan kişidir. Çalışma saatlerini, müşterilerini ve fiyatını kendisi belirler.

Türkiye'de freelancer'lar genellikle şahıs şirketi üzerinden fatura keser ya da serbest meslek makbuzu düzenler. Bir kısmı ise resmi kayıt olmadan çalışır. Bu ayrıntı küçük görünse de faturalı iş isteyen bir firma için seçim ölçütlerinden biri olmalı.

Freelance web tasarım da bu modelin web sitesi işine uyarlanmış hâlidir. Bazen tek bir kişiyle, bazen de birlikte çalışan küçük bir tasarımcı ve yazılımcı ikilisiyle karşılaşırsınız. Ortak nokta şu: Arada hesap yöneticisi, satış ekibi ya da uzun onay zincirleri yoktur.

Freelance web tasarımcı ne yapar?

İyi bir freelance web tasarımcı, bir web sitesinin fikirden yayına kadar olan aşamalarının çoğunu tek başına yürütebilir. Tipik bir projede üstlendiği işler şunlardır:

• İhtiyaç analizi: Sitenin kime hitap edeceğini, hangi sayfalara ihtiyaç olduğunu ve ziyaretçiden ne beklendiğini netleştirmek.
• Arayüz tasarımı: Ana sayfa ve iç sayfaların taslaklarını hazırlamak, renk ve yazı tipi seçimlerini markaya uydurmak.
• Kodlama: Tasarımı HTML, CSS ve JavaScript ile çalışan sayfalara dönüştürmek; gerekiyorsa PHP gibi bir sunucu dili ya da bir içerik yönetim sistemiyle yönetilebilir hâle getirmek.
• Mobil uyum ve hız: Sitenin telefonda, tablette ve masaüstünde düzgün görünmesini, sayfaların hızlı açılmasını sağlamak.
• Temel SEO ayarları: Sayfa başlıkları, meta açıklamalar, temiz adres yapısı, site haritası ve doğru başlık hiyerarşisi.
• Yayın ve bakım: Alan adı ve hosting bağlantısını kurmak, siteyi yayına almak, sonrasında güncelleme ve küçük düzeltmeleri yapmak.

Tasarımcı mı, geliştirici mi, ikisi birden mi?

Her freelancer bu listenin tamamını yapmaz. Bazıları yalnızca görsel tasarıma odaklanır ve kodlamayı başkasına bırakır. Bazıları ise tam tersine, başkasının hazırladığı tasarımı koda döker.

Kürekod'un 2016–2018 yıllarındaki işlerinin önemli bir kısmı bu ikinci türdendi. Reklam ajanslarının hazırladığı PSD ve JPG tasarımları, ajansın kendi adıyla teslim etmesi için HTML, Bootstrap ve PHP'ye dönüştürüyorduk. Sektörde buna white-label kodlama deniyor.

Görüştüğünüz kişiye ilk sorulacak soru bu olmalı: "Tasarımı da kodlamayı da siz mi yapıyorsunuz, yoksa bir kısmını dışarıya mı veriyorsunuz?" Cevap, hem fiyatı hem de sorun çıktığında muhatabınızın kim olacağını belirler.

Freelancer ile çalışmanın avantajları

• Doğrudan iletişim: Talebinizi, işi yapacak kişiye aracı olmadan anlatırsınız. Yanlış anlaşılma riski azalır, küçük değişiklikler hızlı çözülür.
• Daha esnek bütçe: Ofis, satış ekibi ve proje yöneticisi gibi giderler fiyata yansımadığı için teklifler genellikle ajans tekliflerinin altında kalır.
• Kişisel ilgi: Freelancer için her iş doğrudan kendi adıdır. İyi bir freelancer, bir sonraki müşterisini büyük ihtimalle tavsiye yoluyla bulacağını bilir ve buna göre çalışır.
• Esnek çalışma düzeni: Akşam saatinde gelen acil bir düzeltme ya da hafta sonu yapılacak bir yayın, çoğu zaman bir ajansa göre daha kolay konuşulur.
• Niş uzmanlık: Yalnızca belirli bir altyapıda ya da belirli bir sektörde çalışan freelancer'lar, o alanda derin bir deneyime sahip olabilir.

Dezavantajlar ve dikkat edilmesi gereken riskler

• Tek kişiye bağımlılık: Freelancer hastalanırsa, tatile çıkarsa ya da başka bir işe geçerse projeniz bekler. Site yayındayken bir sorun çıktığında ulaşabileceğiniz tek kişi odur.
• Kapasite sınırı: Tasarım, yazılım, SEO, metin yazımı, fotoğraf ve reklam yönetimini aynı kalitede yapan kişi nadirdir. Proje büyüdükçe eksik kalan alanlar belirginleşir.
• Süreklilik: Üç yıl sonra sitenizde bir değişiklik gerektiğinde, aynı kişiye aynı telefon numarasından ulaşabileceğinizin garantisi yoktur.
• Belirsiz sözleşme: Kapsam, revizyon hakkı ve teslim tarihi yazılı olarak belirlenmezse anlaşmazlık çıkması an meselesidir.
• Erişim bilgileri: Alan adı, hosting ve yönetim paneli şifrelerinin freelancer'da kalması, yollar ayrıldığında sitenizi rehin bırakabilir.

Bu risklerin hiçbiri freelance çalışmayı kötü bir seçenek yapmaz. Ancak hepsinin çözümü, işe başlamadan önce sorulan doğru sorulardan geçer.

Freelancer mı, ajans mı? Karşılaştırma tablosu

İki model arasındaki fark çoğu zaman fiyat üzerinden konuşulur, oysa asıl fark iş yapma biçimindedir. Aşağıdaki tablo, iki tarafı aynı ölçütlerle yan yana koyuyor.

Ajans tarafını daha yakından tanımak isterseniz, Digital Küre blogunda bir web tasarım ajansının ne iş yaptığını ve hangi ekiplerle çalıştığını anlatan bir yazı var. İki modeli de tanıdığınızda teklifleri karşılaştırmak kolaylaşır.

Freelance web tasarımcı seçerken kontrol listesi

Teklif isteyeceğiniz her freelancer için aşağıdaki soruları sorun. Net cevap alamadığınız her madde, ileride bir sorun başlığıdır.

1. Yayında olan işleri var mı? Ekran görüntüsü değil, bugün açılabilen siteler isteyin. Telefonunuzdan açıp hızına ve düzenine bakın.
2. Eski müşterileriyle konuşabilir misiniz? Bir iki referansa kısa bir mesaj atmak, en güvenilir kontroldür.
3. Teklif yazılı ve ayrıntılı mı? Sayfa sayısı, revizyon hakkı, teslim tarihi ve fiyata dahil olmayan işler açıkça yazmalı.
4. Alan adı kimin adına kayıtlı olacak? Alan adı her zaman sizin ya da firmanızın adına olmalı.
5. Kaynak kodu ve yönetim paneli erişimi size verilecek mi? Teslimde tüm şifrelerin ve dosyaların sizde olması gerekir.
6. Fatura kesebiliyor mu? Kurumsal bir firmaysanız bu madde pazarlık konusu değildir.
7. İçeriği kendiniz güncelleyebilecek misiniz? Basit bir metin ya da görsel değişikliği için her seferinde ücret ödemek istemezsiniz.
8. Mobil uyum, hız ve temel SEO teklifte yazıyor mu? Bunlar "tabii ki var" denip sonradan ek ücrete dönüşen kalemlerdir.
9. Yayından sonra ne olacak? Ücretsiz destek süresini ve sonrasındaki bakım koşullarını baştan öğrenin.
10. Ödeme planı nasıl? Tamamını peşin isteyen biri yerine, ödemeyi aşamalara bölen biriyle çalışmak iki taraf için de daha sağlıklıdır.

Teklif istemeden önce hazırlamanız gerekenler

İyi bir teklif, iyi bir taleple başlar. "Bize bir site lazım, fiyatı ne kadar?" sorusuna verilen cevap ancak tahmin olur. Aşağıdaki bilgileri bir sayfalık kısa bir notta toplarsanız, aldığınız teklifler hem daha isabetli hem de birbiriyle karşılaştırılabilir olur:

• Firmanızı ve hedef müşterinizi anlatan iki üç cümle.
• Olması gereken sayfaların kaba listesi: hakkımızda, hizmetler, ürünler, referanslar, iletişim gibi.
• Beğendiğiniz iki üç site ve bu sitelerde neyi beğendiğiniz.
• Logo, kurumsal renkler, fotoğraflar ve metinlerin hazır olup olmadığı.
• Mevcut bir alan adınız ya da siteniz varsa adresi ve kimin adına kayıtlı olduğu.
• Sitenin yayına girmesini istediğiniz tarih ve kabaca ayırdığınız bütçe.

Bütçe yazmak pazarlık gücünüzü azaltmaz; tam tersine, tasarımcının size bütçenize uygun bir kapsam önermesini sağlar.

Tipik bir freelance web tasarım süreci

Proje büyüklüğü ne olursa olsun, düzgün bir süreç aşağı yukarı aynı adımlardan geçer:

1. Ön görüşme: Firmanızı, hedef kitlenizi, beğendiğiniz ve beğenmediğiniz siteleri konuşursunuz.
2. Teklif ve kapsam: Sayfa listesi, özellikler, süre ve ödeme planı yazılı hâle gelir.
3. Tasarım taslağı: Önce ana sayfa, onaydan sonra iç sayfalar tasarlanır.
4. Kodlama ve içerik: Onaylanan tasarım çalışan bir siteye dönüşür, metinler ve görseller yerleştirilir.
5. Test ve yayın: Site farklı cihazlarda ve tarayıcılarda denenir, formlar kontrol edilir, ardından yayına alınır.
6. Bakım ve destek: Güncellemeler, yedekler ve küçük düzeltmeler yayından sonra da devam eder.

Süreler işin kapsamına göre değişir. Tek sayfalı bir tanıtım sitesi, içerik hazırsa kabaca bir iki haftada tamamlanabilir. Birkaç sayfalık bir kurumsal site çoğunlukla üç ila altı hafta sürer. E-ticaret ve özel yazılım projelerinde ise süre, entegrasyonlara ve ürün sayısına bağlı olarak aylara uzayabilir.

Pratikte takvimi en çok uzatan şey tasarım ya da kodlama değil, metinlerin ve görsellerin geç gelmesidir. İçeriklerinizi projenin başında hazırlamaya başlamak, en kolay kazanılan zamandır.

Freelancer ile çalışırken sık yapılan hatalar

Kürekod'un freelance yıllarında ve sonrasında gördüğümüz sorunların çoğu teknik değildi; iletişim ve planlama kaynaklıydı. Sık karşılaşılan hatalar şunlar:

• Sadece fiyata bakmak: En düşük teklif, çoğu zaman kapsamı en dar olan tekliftir. Mobil uyum, panel ya da destek sonradan ek ücret olarak karşınıza çıkabilir.
• Birden fazla muhatap belirlemek: Firmadan üç kişinin ayrı ayrı geri bildirim vermesi, tasarımcıyı çelişkili talepler arasında bırakır. Tek bir karar vericiyle ilerlemek süreci hızlandırır.
• Revizyonları parça parça göndermek: Gün içinde gelen on ayrı mesaj yerine, tüm düzeltmeleri tek bir listede toplamak hem hataları azaltır hem de revizyon hakkınızı verimli kullanmanızı sağlar.
• Kapsamı yolda büyütmek: "Bir de şu sayfayı ekleyelim" talepleri doğaldır, ama her ekleme takvimi ve fiyatı etkiler. Yeni istekleri ayrı bir aşama olarak konuşmak iki tarafı da korur.
• Teslimde erişim bilgilerini istememek: Site yayına girdiği gün alan adı, hosting ve panel şifrelerini teslim almak, en kolay unutulan ama en pahalıya patlayan adımdır.

Kürekod modeli: Freelance esneklik, ajans güvencesi

Kürekod, İbrahim Aslan'ın 2013'te Gaziantep'te başlattığı bir freelance web tasarım markası. İlk yıllarda kurumsal firmalara web sitesi yaptık, reklam ajanslarına arka planda kodlama desteği verdik ve "freelance web tasarım" aramalarında yıllarca Türkiye genelinde üst sıralarda yer aldık.

2018'de bu birikim, Gaziantep merkezli Digital Küre Reklam Ajansı'na dönüştü. Bugün yeni projeleri Digital Küre ekibiyle birlikte yürütüyoruz. Bu yapı, freelance çalışmanın en sevdiğimiz yanlarını korurken zayıf yanlarını kapatıyor:

• İşi yapan ekiple doğrudan konuşmaya devam edersiniz.
• Proje tek bir kişinin takvimine ya da sağlığına bağlı kalmaz.
• Tasarım, yazılım, SEO, dijital reklam, sosyal medya ve prodüksiyon aynı çatı altındadır.
• Sözleşme, kurumsal fatura ve yayın sonrası destek standart hâle gelir.

Kürekod ve Digital Küre çatısı altında 500'ü aşkın proje tamamlandı. Freelancer'a özgü yakınlığı kaybetmeden kurumsal güvence arıyorsanız, Digital Küre'nin profesyonel web tasarım hizmeti bu iki ihtiyacı birlikte karşılamak için kurgulandı.

Şehir fark etmez: Uzaktan freelance çalışma

Freelance web tasarımın en pratik yanlarından biri, tasarımcı ile müşterinin aynı şehirde olmak zorunda olmamasıdır. Kürekod, Gaziantep'ten çalışırken İstanbul, İzmir ve Ankara gibi şehirlerdeki müşterilere de uzaktan hizmet verdi. Bir web sitesinin neredeyse bütün aşamaları görüntülü görüşme, paylaşılan tasarım dosyaları ve test bağlantıları üzerinden yürüyebiliyor.

Şehre özel sorular için ayrı yazılarımız var: İstanbul'da freelance web tasarım hizmeti ararken dikkat edilecekler, İzmir'deki işletmeler için freelance web tasarım ve Kürekod'un doğduğu şehir üzerinden Gaziantep'te freelance web tasarım.

Uzaktan çalışırken işleri kolaylaştıran üç alışkanlık var: Tek bir iletişim kanalında anlaşmak, her toplantıdan sonra kararları yazılı olarak özetlemek ve tasarımı ekran görüntüsüyle değil, canlı bir test bağlantısı üzerinden onaylamak.

Yerel bir tasarımcıyla yüz yüze görüşmek elbette rahatlatıcıdır; ama bir freelancer'ı yalnızca aynı şehirde olduğu için seçmek, seçeneklerinizi gereksiz yere daraltır. Aynı şehirde olmanın gerçek bir fark yarattığı durumlar sınırlıdır: işletmenizde fotoğraf ya da video çekimi yapılacaksa veya yerinde bir eğitim isteniyorsa. Bunların dışında, portfolyosu güçlü ve iletişimi düzenli bir tasarımcının hangi şehirde oturduğu sitenizin kalitesini değiştirmez.

Kimle çalışmalı? Karar için kısa bir çerçeve

Doğru seçim, projenizin büyüklüğüne ve siteden beklediğiniz şeye bağlıdır.

• Freelancer mantıklıdır: Tek sayfalı bir tanıtım sitesi, birkaç sayfalık küçük bir kurumsal site, mevcut sitenin güncellenmesi ya da tasarımı hazır olan bir işin kodlanması söz konusuysa.
• Ajans mantıklıdır: E-ticaret, çok dilli bir kurumsal site, özel bir yazılım ya da web sitesini SEO ve dijital reklamla birlikte büyütme planınız varsa.
• İkisinin arası: Freelancer'ın hızını ve doğrudan iletişimini isteyip tek kişiye bağımlı kalmak istemiyorsanız, arkasında ekip olan bir yapı arayın.

Hangi yolu seçerseniz seçin, üç kural değişmez: Alan adı sizin adınıza kayıtlı olmalı, kapsam yazılı olmalı ve yayından sonrası için bir plan bulunmalı. Bu üçünü sağlayan bir freelancer ile de, bir ajans ile de sağlam bir site çıkarabilirsiniz.